|
دستگاه عصبي
مقدمه: دستگاه عصبي، در تمام
فعاليتهاي حياتي بدن موجودات زنده دخالت دارد. اين دستگاه، به عنوان رهبر
بدن در كوچكترين فعاليتهاي بدني شركت دارد و نقش كنترل كننده، تشديد كننده
و يا بازدارنده را در اعمال مختلف موجود زنده، بازي ميكند. در واقع
دستگاه عصبي مسئول برقراري و حفظ ارتباطات داخلي و خارجي و نيز سازش موجود
زنده با محيط است.
ساختمان بافت عصبي
اين بخش به طور كلي، شامل سه ماده مختلف است.
1. ماده خاكستري: از رشتههاي عصبي فاقد ميلين تشكيل شده است.
2. ماده سفيد: از رشتههاي عصبي ميليندار تشكيل شده است.
3. ماده نوروگلي: يك نوع بافت محافظتي است كه سلولهاي عصبي را در برگرفته و آنها را محافظت ميكند.
مهمترين عمل دستگاه عصبي، به شرح زير ميباشد:
1. انقباض ماهيچههاي مخطط ارادي در سراسر بدن، مانند انقباض ماهيچههاي مخطط پاها در هنگام راه رفتن
2. انقباض ماهيچههاي صاف غيرارادي، مانند انقباض ماهيچههاي صاف ديواره رودهها به منظور ايجاد حركت دودي
3. ترشح غدد مانند ترشح هورمون از غده فوق كليوي در اثر تحريك عصب سمپاتيك
دستگاه عصبي به دو قسمت اصلي تقسيم ميشود:
1. دستگاه عصبي مركزي كه شامل مغز و نخاع است.
2. دستگاه عصبي محيطي كه شامل اعصاب مغزي، اعصاب نخاعي و دستگاه عصبي خودكار ميشود.
سلول عصبي
سلول عصبي، واحد دستگاه عصبي ميباشد. به هر سلول عصبي يك نرون ميگويند.
هر نرون از سه قسمت تشكيل شده كه شامل: جسم سلولي و دو زايده به نامهاي
دندريت و آكسون ميباشد. هر نرون، ميتواند داراي يك يا چند دندريت باشد،
اما فقط ميتواند يك آكسون داشته باشد. جسم سلولي نرون، حاوي هسته و
سيتوپلاسم است. وظيفه دندريت، هدايت تحريكات وارده به عضو، به طرف جسم
سلولي است. وظيفه آكسون، هدايت اين تحريكات از جسم سلولي به طرف نرونهاي
ديگر يا عضو گيرنده حركت ميباشد.
برحسب تعداد زوايد، نرونها را به سه گروه تقسيم ميكنند:
الف) نرون يك قطبي: يك زايده از جسم سلولي آن خارج شده، تشكيل آكسون و دندريت را ميدهد.
ب) نرون دو قطبي: آكسون و دندريت به صورت قرينه از جسم سلولي آن خارج شدهاند.
ج) نرون چند قطبي: داراي يك آكسون و چندين دندريت است.
نرونها به لحاظ وظيفهاي كه به عهده دارند به سه دسته تقسيم ميشوند:
الف) نرونهاي حسي يا آوران: تحريكات را از اعضاي بدن به نخاع و يا مغز منتقل ميكنند.
ب) نرونهاي وابران: دستورها را از نخاع و يا مغز به اعضاي بدن برميگردانند.
ج) نرونهاي رابط: تحريكات يا دستورها را از يك نرون به نرون ديگر انتقال
ميدهند. انتقال هر تحريك يا دستور از يك نرون به نرون ديگر، در محل خاصي –
كه دو نرون با هم تماس حاصل ميكنند– انجام ميشود. محل ارتباط دو نرون را
«سيناپس» گويند.
:: موضوعات مرتبط:
فيزيولوژي عصبي
